واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
787
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
شناخته شده بوده ، به عنوان ملك ( متصرفهء معاف از ماليات و خراج ) دريافت داشت « 1 » . سلطان به رغم اعدام محبوب ملكه ، پيش از لشكركشى به بغداد ، همهء خواستها و اميال مادر خويش را مجرى ساخت . سلطان پس از خلع نظام الملك محمد هروى ، بنا به ميل تركان خاتون محمد بن صالح غلام پيشين ملكه را به وزارت منصوب ساخت و وى به لقب نظام الملك و ناصر الدين ملقب گشت « 2 » . به همين سبب سلطان به خاطر تركان خاتون فرزند كوچكتر خويش قطب الدين ازلاق [ ارزلاق ] شاه را كه مادرش با ملكه از يك قبيله بود به وليعهدى برگزيد و فرزند ارشد وى جلال الدين منگوبرتى متصرفات پيشين غوريان را به استثناى هرات ، دريافت داشت و حال آنكه وارث خردسال تاج و تخت به فرمانفرمائى خوارزم و خراسان و مازندران « 3 » منصوب گشت . بديهى است كه فرمانرواى واقعى نواحى مزبور همان ملكهء تركان خاتون بوده . عليه روحانيان خوارزم نيز اقدامات تازهاى به عمل نيامد . فقط كسانى كه براى تخت و تاج خطرناك به نظر مىرسيدند از بخارا و سمرقند طرد شدند . برهان الدين صدر بخارا خلع و به خوارزم اعزام شد . و به جاى وى مجد الدين مسعود بن صالح الغراوى منصوب گشت . وى برادر وزير بود ( دو برادر با يكديگر دشمن بودند ) . مجد الدين تا هنگام هجوم مغول شاغل مقام مزبور بوده . شيخ الا -
--> ( 1 ) - متون ، ص 75 ( بغدادى ، « كتاب التوسل » ؛ ( چاپ بهمنيار ، 43 - 46 ) ) . ( 2 ) - نسوى ، « سيرت جلال الدين » ، متن ، 28 ؛ ترجمه 50 - 48 . ( 3 ) - همانجا ، متن 28 ؛ ترجمه ، 45 - 44 .